{"id":26715,"date":"2010-04-27T20:56:56","date_gmt":"2010-04-27T18:56:56","guid":{"rendered":"https:\/\/mongonzalez.es\/?p=26715"},"modified":"2026-08-27T21:57:55","modified_gmt":"2026-08-27T19:57:55","slug":"miguel-hernandez-bizitza-eta-lana","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mongonzalez.es\/eu\/miguel-hernandez-bizitza-eta-lana\/","title":{"rendered":"Miguel Hern\u00e1ndez: Bizitza eta lana"},"content":{"rendered":"

Liburuaren Nazioarteko Eguna ospatzeko, 2010ean Londresko Adinekoentzako Zentroak (CSM)<\/a> ere gonbidatu ninduen hitzaldi bat ematera.<\/p>\n

2010eko apirilaren 27an, Espainiako poeta handia den Miguel Hern\u00e1ndez-i buruz hitz egin nien, bere jaiotzaren mendeurrenaren omenez.
\nJarraian, nire hitzaldiaren testua berrargitaratu dut; hemen PDF formatuan, gaztelaniaz<\/a>, deskarga dezakezu.<\/p>\n

Nire hitzaldiaren ondoren, Hizkuntza eta Kultura Taldeak bihotzezko gutun bat<\/a> bidali zidan, eta hemen argitaratzen dut.<\/p>\n

<\/p>\n\n

MIGUEL HERN\u00c1NDEZ: BIZITZA ETA LANA<\/h1>\n
\n
\n
Miguel Hern\u00e1ndez: Bizitza eta lana<\/p>\n Toggle<\/span>
1. SAKONKETA<\/a><\/li>
2. IKUSKERA OROKORRA<\/a>
2.1. MIGUEL HERN\u00c1NDEZEN BIZITZA ETA LANA<\/a>
I. Zikloa: Umea eta Xarma (1910\u20131925)<\/a><\/li>
II. Fasea: Nerabezaroa eta lehen bertsoak (1925\u20131931)<\/a><\/li>
III. Zikloa: Madrilera lehen bidaia eta Perito en lunas-en argitalpena (1931\u20131933)<\/a><\/li>
Ziklo IV: Madrilera bigarren bidaia eta ‘El Rayo que no Cesa’ (1934\u201336)<\/a><\/li>
VI. Zikloa: Jazarpen, espetxeratze eta heriotza (1939\u20131942)<\/a><\/li><\/ul><\/li>
2.2. HAREN LEGATUA HERIOTZAREN ONDOREN ETA GAUR EGUN<\/a><\/li><\/ul><\/li>
3. AMAIERA<\/a><\/li><\/ul><\/nav><\/div>\n
<\/span>1. SAKONKETA<\/span><\/h2>\n
Miguel Hern\u00e1ndez Gilabert (Orihuela, 1910eko urriaren 30a \u2013 Alicante, 1942ko martxoaren 28a) XX. mendeko espainiar literaturan bereziki garrantzitsua izan zen poeta eta antzerkigilea izan zen.<\/p>\n
Tradizionalki ’36ko Generazioaren parte gisa sailkatu izan arren, Miguel Hern\u00e1ndezek aurreko generazioarekin lotura estuagoak izan zituen, hainbeste non D\u00e1maso Alonso-k ’27ko Generazioaren jarraitzaile bikaina’ bezala jo zuen.<\/p>\n
“Gutxi dira Orihuela-ko mutiko handi bezain eskuzabal eta distiratsuak, eta bere estatua egun batean bere lo dagoen jaioterriko laranja-loreen artean altxatuko dena.” Pablo Neruda (Literaturako Nobel Sariaren irabazlea, 1971).<\/p>\n
<\/span>2. IKUSKERA OROKORRA<\/span><\/h2>\n
<\/span>2.1. MIGUEL HERN\u00c1NDEZEN BIZITZA ETA LANA<\/span><\/h3>\n
Miguel Hern\u00e1ndez-en biografo eta ikerlari asko daude, bai espainiarrak (Concha Zardoya) bai atzerritarrak (William Rose eta Marie Chevallier). Aurkezpen honetarako, Jos\u00e9 Luis Ferrisen<\/strong> 2002ko nahiko berriko biografia erabili dugu, “Miguel Hern\u00e1ndez: Poeta baten pasioak, espetxea eta heriotza” izenburua duena. Ferrisek poetaaren bizitza sei ziklotan banatzen du<\/strong>.<\/p>\n
<\/span>I. Zikloa: Umea eta Xarma (1910\u20131925)<\/span><\/h4>\n
Orihuela-ko abeltzaintzan aritzen zen familia batean bigarren seme gisa jaio zen. Adin txikitatik ahuntz-zaindari izanik, Miguelek 1915 eta 1916 artean ‘Nuestra Se\u00f1ora de Montserrat’ eskolan ikasi zuen eta 1918tik 1923ra bitartean Amor de Dios eskoletan jaso zuen lehen hezkuntza; 1923an Orihuela-ko Santo Domingo eskolan (jesuiten esku zegoena) A mailako ikasketak egitera joan zen, eta bertan bekarako hautagai izan zuten, baina aitak bekaduna baztertu zuen. 1925ean, aitak aginduta, ikasketak utzi zituen artzaintzari soilik dedikatzeko. Nahiz eta askotan aipatu ez, egia da krisi ekonomiko larri batek Miguel Hern\u00e1ndez-en familia kaltetu zuela Miguel Hern\u00e1ndezena urte hartan, eta horregatik jo zuen bere aita semearengana baserriko lanetan laguntza eskatuz.<\/p>\n
<\/span>II. Fasea: Nerabezaroa eta lehen bertsoak (1925\u20131931)<\/span><\/h4>\n
Ardiek zaintzen zituen bitartean, Miguelek gosez irakurri eta bere lehen bertsoak idatzi zituen. Garai hartan, Canon Luis Almarchak Miguelekin adiskidetasuna sortu zuen eta gazte poeta horri San Juan de la Cruzek, Gabriel M\u00edr\u00f3ek, Paul Verlainek eta Virgiliok, beste batzuen artean, idatzitako liburuak eskaini zizkion. Herri Liburutegira egindako bisitak gero eta maizagoak izan ziren, eta Orihuela-ko beste gazte batzuekin literatur zirkulu inprobisatu bat osatzen hasi zen, lagun Carlos Fenollen okindegian elkartuz. Bilera horietako parte-hartzaile nagusiak, Miguel eta Carlos Fenoll beraiez gain, bere anaia Efr\u00e9n Fenoll, Manuel Molina eta Jos\u00e9 Mar\u00edn Guti\u00e9rrez izan ziren \u2013 etorkizuneko abokatu eta saiakeragile bat, geroago ‘Ram\u00f3n Sij\u00e9’ ezizena hartuko zuena eta Hern\u00e1ndez-ek bere ospetsu Elegia eskainiko ziona.<\/p>\n
Puntu horretatik aurrera, liburuak izan ziren bere hezkuntzaren iturri nagusia, eta erabat autodidaktikoa bihurtu zen<\/strong>. Urrezko Aroko egile handiak \u2013 Miguel de Cervantes, Lope de Vega, Pedro Calder\u00f3n de la Barca, Garcilaso de la Vega eta, batez ere, Luis de G\u00f3ngora, bere irakasle nagusiak bihurtuko ziren.<\/p>\n
1930eko urtarrilaren 13an, bere ‘Pastoril’ lana Orihuela-ko ‘El Pueblo’ egunkarian argitaratu zuten, eta hau izan zen Miguelen lehen argitaratutako poema.<\/p>\n
PASTORALA<\/strong><\/p>\n
Urrezko eguzkiak koloreztatzen duen
\nibai kristal-garbiaren ondoan.
\nBere malkoak behazun bezain mingotsak dira.
\nZergatik negar egiten du artzain-neskatxak?
\nZein tristura, zein bihotz-mina handik
\nzapaldu dio bere bekainari?
\nBere artzainak utzi egin du!Hiriara joan da
\neta bakarrik utzi du
\nardoilaren ondoan.
\nEz du gehiago bere txabola partekatzen
\nezta bere ardi-umea zaintzen ere!
\nEz dio gehiago esaten, ‘Maite zaitut’,
\neta neska negarrez ari da negarrez!
\nEsaten zidan maite ninduela,
\nzure suzko ahoa maitasunez betea.’Iruzurra!’ dio tristuraz,
\n‘Ai ene! Zergatik esan zidan hori?
\nNi, itsu-itsuan sinetsi nizuna,
\nni, nire jaioterria utzi nuena
\nzure mendietara jarraitzeko,
\nzure aldetik abandonatuta aurkitzen naiz!…’<\/p>\n
Kristal-argiko ibaiaren ondoan,
\nnon gauak bere itzala botatzen duen
\neta Ekialdeko haizeak olatu txikiak sortzen dituen,
\nneska tristeak negarrez jarraitzen du.
\nEz da gehiago lore zuri eta samurra
\ntxabolarantz bidean jartzen
\neguzkiak muinoak ukitzen dituenean
\nbere artzainaren ondoan.<\/p>\n
Orain bakarrik joaten da arroilara
\neta zabalgune aldera, eta bakarrik itzultzen da;
\nibiltzen da eta itzultzen da, triste eta etsita,
\nbere ardi zurien atzetik.
\nZergatik, bide gaiztuko artzaina,
\nutziko duzu zure artzain-neska,
\nzeina negarrez negar ari den
\nzure gabe, artaldearen ondoan?<\/p>\n
Gaua azkar sartzen da,
\nzeru urdina dolu eginez:
\nibaia isurtzen jarraitzen du,
\neta artzain-neska negarrez jarraitzen du.
\nHala ere, bere indar zaharra berreskuratzen du,
\neta, ederki lasai,
\nbere dolu iluna lurperatzen du
\nibaiaren uretan.
\nIsilune sakratu batek nagusitzen du\u2026
\nArtzain-neska ez da gehiago negar egiten!
\nOrduan, negar egiten duela dirudi
\nbere artaldekoek dei egiten diotenean!<\/p>\n
Miguel Hern\u00e1ndezek asko idatzi zuen, baina oso gutxi argitaratu; horregatik alda daitezke hainbeste bilduma eta antologia batetik bestera. Bere lehen idazlanen garai hartatik, ‘Nire Arimari’ ere nabarmendu nahi nioke.<\/p>\n
NIRE ARIMARI<\/strong><\/p>\n
Xuxurlaka diote gutxi hitz egiten dudala,
\narima, gure elkarrizketa luzeak
\nez dakitenek.<\/p>\n
Eta ‘La Palmera Levantina’, 2010ean Joan Manuel Serrat abeslari-kantautoreak Miguel Hern\u00e1ndez-en olerkietako bigarren diskoan sartu zituen 13 olerkietako bat, poeta jaio zenetik mendeurrenaren omenez. Lehen diskoa 1987koa da.<\/p>\n
\u00a0 \u00a0PALMONDO LEVANTINOA (zatia)<\/strong><\/p>\n
Palmondo\u00a0levantinoa,
\noinezko zutabea.
\nPalmaondo\u2026
\nPalmondo Levantinoa,
\nitsasoa begiratzen duena,
\nMediterraneoko aroa.
\nPalmondo Levantinoa,
\nudaberriko lehen arnasa
\nharrapatzen duena,
\nlehen txingorria.<\/p>\n
Lurraldetako maistra.
\nIzarretan marraztu eta
\nhodeien puntillazko lanak
\ndatil-palmondoren zutabeetan
\nturbante moduan inguratzen duena.<\/p>\n
Ostalari bikaina
\nbakarrik dardarazten dena
\nmuinoaren oinean,
\nurdin paregabe baten aurrean\u2026
\nLevanteko palmondoa!
\nLehen argi-hari
\nargi-beltsuaren bihotzetik
\nateratzen duena.
\nUrdin-berdeari eguzkia aleka eskaintzen diona.
\nAurreko aldeaz
\nEguzkiari talka egiten diona.
\nIlargiaren aingeru nagusia
\nbesarkatzen duena.<\/p>\n
Palmondoren hazleek igotzen dutena,
\nbere malko-itxurako multzoak biltzen dituztena
\nbarre eta kanteen erdian
\neta carduelioekin;
\nnahiz eta batzuetan negar bihurtu,
\nbarrea eta kanta,
\nhaize bortitz batek astinduta,
\nzuhaitz birakor hauek
\ndena zerura botatzen dutenean:
\nhegaztiak, palmeren hostoak, gizonak, datilak.<\/p>\n
Levanteko palmondoa,
\nitsasgizonaren begiek ikusten duten lehenengo gauza
\nLevanteko itsasoetan.
\nAlicanteko palmondoa<\/p>\n
<\/span>III. Zikloa: Madrilera lehen bidaia eta Perito en lunas-en argitalpena (1931\u20131933)<\/strong><\/span><\/h4>\n
Miguel 1931ko abenduaren 2an, goizaldean, iritsi zen Atocha geltokira. Gomendioei esker, Madrilgo mundu literarioan bere bidea egiteko saiakera egin zuen.<\/p>\n
1932ko urtarrilaren 15ean, Gim\u00e9nez Caballero-k El Robinson Literario-n Miguelen lehen erretratu nahiko iraingarria argitaratu zuen, eta honela amaitzen zen: ‘\u2026Eguberri honetan Madrilgo jaiotze-eszena honetan erori den artzain mutiko xarmangarri bat’. Ate asko jo zituen, baina guztiak bere aurpegian itxi zizkioten. Hala ere, idazten jarraitu zuen eta Liburutegi Nazionalera joaten zen, bertarako sarbide-txartela lortu zuelarik. Zailtasunak gainditzeko egindako ahalegin titanikoaren adibide bat da. 1932ko otsailaren 20an, Federico Mart\u00ednez Corbal\u00e1n-ek Migueli buruz idatzitako orrialde osoko erreportaje bat argitaratu zen Estampa aldizkarian. Hala ere, Alacanteko Probintzia Kontseiluak aspalditik espero zuen diru-laguntza ukatu zion, eta pentsio-etxeko zorren eraginez larrituta, bere zinta bakarra prentsatu zuen hiztegiaren orrien artean jarriz, eta gau askotan kalean lo egitera behartu zuten.<\/p>\n
Azkenik, sei hilabeteko abentura eta etsipenaren ondoren, Miguel 1932ko maiatzaren 20an itzuli zen Orihuela-ra. Madrilgo egonaldiak erakutsi zion bere lehen poesia zein desegokia zen.<\/p>\n
Aldi horretan, ‘El Silbo de Afirmaci\u00f3n en la Aldea’ konposatu zuen , ‘Palmondoei begiratzeko altuegi naiz’ lehen lerroagatik hobeto ezagutzen dena, ‘beatus ille’aren ildotik, non hiriko eta baserri bizitza konparatzen dituen, nahiz eta poema hori ez den inolako liburutan agertzen.<\/p>\n
BASARRIAN BORONDATZEKO TXISTUA (Zati bat)<\/strong><\/p>\n
Palmondoei begiratzeko altuegi naiz,
\nmendietan bizitzeko gogorregia…Kandelabro-hiri bikain baten
\nzoladura gainean txiki eta ahul sentitu nintzen.
\nIgeltsu zorrotzak eskailerak,
\nisil-isil igogailuen ur-jauziak,
\nze hutsunea!,
\nnire loreak ordezkatu zituzten,
\nnire airearen arnasa eta nire ibaia.
\nNirea zenaren zatirik nabarmena
\ndeabruak eraman zuela ikusi nuen,
\neta Jainkoa present egon gabe.Ahanzturaren urrunean eutsi nizun,
\nherri, sagasti, iturri
\nnon arduragabeen nengoen:sagasti, bizitzaren onena aurkitu nuen tokia,
\nauzoa, non, aire zabalean eta askatasunez,
\nbake egoeran, luze eta eroso pixa egin nuen.
\nBaina berehala nire arreta
\nnire erretiruko bizitza garbiengana
\nbideratu nuen, nire ez-egotearen kontziente,
\neta haien ez-egote guztiek
\nargiz bete zizkieten nire pentsamenduak.Nire oina lurrik gabe ibili zen\u2014zein tortura!\u2014
\nlurrinztatutako zoruen gainean dardarka,
\netengabeko beldur batekin, harritze batekin,
\nkanpaiak, ohartarazpenak,
\nalarma guztiak, gizonak eta asfaltoak areagotuta.Gelditu! Gelditu! Gelditu! Gelditu!
\nAntolamendu! Antolamendu! Zein harro
\nantolamenduaren ezarpena\u2014esku bat,
\nkolore bat, soinu bat!
\nNire ikusmen-sentsazioa,
\nzoritxarrez, bere zentzua galtzen ari zen.
\nMilaka bularrek talka eginda, erasota
\nmila arrisku, tentazio,
\nmekaniko ehiztari-taldeek,Gozamenek eta autoen klaksonek ehizatu ninduten,
\ndesioek eta tranbiek.
\nZenbat antzerki-morezko ezpain,
\ngehiegizko bekatariak!
\nZenbat kristalen hiztegi,
\nkoloreak zorabioz gidatzen dituena
\nborroka batean, lehia batean
\noriginalitatearen eta bikaintasunaren!
\nZein nahasmendu! Babeletako Babel bat!
\nHiri handia!: deabru handia!: infernu handia!
\nMundua errailetan,
\neta bere oreka-eza bizikleta batean!<\/p>\n
Hilabete batzuk behar izan zituen bere lehen liburuak, “Perito en Lunas” (“Ilargi aditua”)<\/strong> \u2014Gongoraren edo kulteranoen estiloko lana\u2014argia ikusteko, eta katolikoen aldizkari baten inprimategi batek argitaratu zuen La Verdad egunkariak Murtzian argitaratu zuen 1933ko urtarrilaren 20an, inprimaketarako beharrezko dirua maileguan hartuta. Liburuak bere lagun Ram\u00f3n Sij\u00e9-k idatzitako hitzaurrea du. Itxaropen handia izan arren, liburua nabaritu gabe geratu zen, ale gutxi saldu zituen eta ez zuen asko lagundu poeta egoera ekonomiko larrian.
\nAdituen arabera, liburu honetako olerkiek Juan Ram\u00f3n Jim\u00e9nez-en [Literaturako Nobel Saria, 1956] “Segunda Antoloj\u00eda Po\u00e9tica” (1922) eta Rub\u00e9n Dar\u00edo-ren eragin argiak erakusten dituzte. Hurrengo olerkiak masturbazio-ekintza bat deskribatzen du.<\/p>\n
SEXUA UNE BATEAN, 1<\/strong><\/p>\n
Tik-takari\u2014nahiz eta ahotsa apaldu\u2014
\nberreskuratzen dut aurreko ilun bertikala,
\nzeroaren gaineko zeroaren erdibitzailea,
\norain baliokidea, eta distantzia berean.Bere eskubidea inperatiboki oihukatzen du,
\nzenbaki gehiagorekin, nahiz eta gutxi izan, une batez;
\nbaina bere egoera, gutxienez muturrekoa,
\nmaitasunaren gailurrik gabe, apar bihurtzen da.<\/p>\n
<\/span>Ziklo IV: Madrilera bigarren bidaia eta ‘El Rayo que no Cesa’ (1934\u201336)<\/span><\/h4>\n
Miguelek sakramentu-antzezlan baten lehen bi ekitaldiak idatzi ditu eta, bere aurrezki eskasekin eta lagunen diru-laguntzarekin, 1934ko martxoan berriro Madrilera abiatu da. Oraingoan zorte hobea izan du eta Qui\u00e9n te ha visto y qui\u00e9n te ve y sombra de lo que eras sakramentu-antzezlana osatu du, eta 1934ko uztailean, abuztuan eta irailean Madrilen oinarritutako “Cruz y Raya” aldizkarian argitaratzea lortu zuen.<\/p>\n
1934an, Miguelek Madrilen egonaldiak eta Orihuelara itzulera txandakatu zituen. 1934ko ekainean, bere lagun Ram\u00f3n Sij\u00e9-k “El Gallo Crisis” aldizkaria argitaratzen hasi zen, 1935eko Pazkoa arte sei ale argitaratzea lortu zuena; ale guztietan Miguelen poemak ageri ziren, landa-ingurunearen ikuspegi teologiko eta eukaristiko sakona eskainiz.<\/p>\n
Bere egonaldietako batean ezagutu zuen Josefina Manresa, eta harekin ezkontza-asmoa formalizatu zuen 1934ko irailaren 27an. 1934an zehar, bere maitaleari maitasun-sonetoak idatzi zizkion, eta horiek geroago “El Silbo Vulnerado” osatuko zuten; Miguelek 1934an argitaratzea aurreikusi zuen, baina ez zuen argitaratu. Poema hauek askok “Rayo que no cesa<\/strong>” osatuko zuten sonetoen aurrekari eta iturri gisa balio dute. Adibide bat da ‘Te me mueres de casta y de sencilla’, El Silbo Vulneradoko 22. poema; eta, pixka bat moldatuta, Josefina Manresaren inspirazioz idatzitako Rayoko 11. poema.<\/p>\n
GARBIZTASUN ETA SINPLIZITATEZ HILTZEN ARI ZARA<\/strong><\/p>\n
Garbiztasunez eta sinpletasunez hiltzen ari zara\u2026
\nKonbentzituta nago, maitea, aitortzen dut
\nausart musu-lapur baten gisara,
\nlore bat kendu nizula zure bekatik.Zure masaileko lore-lorea kendu nuen,
\neta gloriatik, gertakari hartatik,
\nzure masaila, zalantzek eta pisuak kargatuta,
\njausten da, xorrotx eta horituta.
\nMusu kriminal hartaren fantasma
\nzure masail-hezurra jazarri du,
\ngero eta nabarmenago, ilunago eta handiago.
\nEta lo gabe etzanda zaude, jeloskor,
\nnire ahoa zainduz\u2014hala arduraz!
\nez dadin usteldu eta basati bihurtu.<\/p>\n
Madrilera beste bidaia batzuk egin zituen eta lana lortu zuen, lehenik Misiones Pedag\u00f3gicas-en kolaboratzaile gisa eta, geroago, “Los toros” entziklopediaren idazkari eta editore gisa; entziklopedia horren zuzendari eta editore nagusia, Jos\u00e9 Mar\u00eda de Coss\u00edo, Espasa-Calpe-rentzat prestatzen ari zen. Ordutik aurrera, Coss\u00edo izango zen Miguelen jarraitzaile sutsuenetakoa.Vicente Aleixandre ezagutu zuen eta haren eta Pablo Nerudaren lagun egin zen; azken hau 1934an diplomatiko gisa Madrilera iritsi berria zen; honek bere surrealismo barruko aldi laburraren hasiera markatu zuen, indar uholde eta inspirazio telurikoek ezaugarritua.<\/p>\n
1936ko urtarrilaren 24an, “El Rayo que no cesa”(“Etengabeko tximista”)-ren lehen aleak inprimatu ziren<\/strong>\u2013 Poema-bilduma honek egitura bitxia du: poema luze bat, hamahiru soneto, poema luze bat, hamahiru soneto, elegia bat eta azken soneto bat. Liburu honetan, Miguelek profano maitasunaren bardo pasional bihurtu da, sexualitatez eta erotismoz gainezka.<\/p>\n
1935ean, Josefina Manresarekin zuen harremana amaitu zuen eta oso askatua zegoen margolari Maruja Mallorekin harreman sutsuan murgildu zen. Hurrengo sonetoa eskainiko zion, El Rayo que no cesa-ko 23. sonetoa:<\/p>\n
TOREAK BEZALA, MINARAKO JAIO NINTZEN<\/strong><\/p>\n
Zezen baten antzera, dolu eta minarako jaio nintzen;
\nzezen baten antzera,
\ninfernuko burdin batek markatu nau alboan,
\neta gizaki batek fruitu batekin pubisean.
\nZezen baten antzera, txikia iruditzen zaio\u2014
\nnire mugarik gabeko bihotza,
\neta maitasunaren musuaren aurpegia\u2014
\nzezen baten antzera, zure maitasuna lortzeko lehian nabil.<\/p>\n
Txerriaren antzera, zigorrez hazten naiz,
\nnire mihiak bihotzean bainatzen da
\neta lepoan haize ozen bat eramaten dut.
\nTxerriaren antzera, zure atzetik nabil eta ehizatzen zaitut,
\neta nire gogoa ezpata batean uzten duzu,
\ntxantxazko txerriaren antzera, txerriaren antzera.<\/p>\n
1935eko abenduan, bere bizitza osoko anaia-laguna zen Ram\u00f3n Sij\u00e9 hil zen, eta Miguelek bere ‘Elegia’ harrigarria berari eskaini zion. ‘Elegia’ hau Espainiako literaturaren maisulanetako bat eta Hernandiar poesiaren lorpen handienetako bat dela jotzen da<\/strong>; garaian, “El Sol” egunkariko zutabe batean Juan Ram\u00f3n Jim\u00e9nez-ek erakutsitako zalantzazko entusiasmoa piztu zuena; eta beste batzuen artean, Ortega y Gasset eta Mara\u00f1onen goraipamenak jaso zituen.<\/p>\n
RAM\u00d3N SIJERENTZAT ELEGIA<\/strong><\/p>\n
(Orihuela, nire eta zure herrian, Ram\u00f3n Sij\u00e9,
\nmaite nuen hain maitea, nire gainean hil da
\ntximista baten antzera.)<\/p>\n
Negarrez izan nahi dut lorazaina
\nzure okupatzen eta ongarratzen duzun lurrarena,
\narimaren lagun, hain goiz joan denarena.<\/p>\n
Elikagai diren euriak, itsas-maskorriak,
\neta organoak\u2014nire mina instrumenturik gabe\u2014
\ndesanimatutako amapolei
\nzure bihotza emango diet elikagai gisa.<\/p>\n
Hainbeste mina pilatzen da nire alboan,
\nezen, min hutsagatik, arnasa ere min egiten baitzait.
\nKolpe gogor bat, ukabilada izoztu bat,
\nikusezina, hiltzaile den aizkoraren kolpea,
\nbultzada bortitz batek lurrera eraman zaitu.<\/p>\n
Ez dago nire zaularen bezain zabala denik,
\nnire zoritxarragatik eta bere ondorio guztiengatik negar egiten dut
\neta zure heriotza nire bizitzaz baino sakonago sentitzen dut.<\/p>\n
Hilen lasto gainean ibiltzen naiz,
\neta inoren berorik edo kontsolamendurik gabe joaten naiz
\nnire bihotzetik eguneroko kontuetara.<\/p>\n
Heriotzak hegan egin zuen goizegi,
\nargi-gorria iritsi zen goizegi,
\nlurra zeharkatzen ari da goizegi.<\/p>\n
Ez dut barkatzen maitasunean heriotza,
\nez dut barkatzen bizitza arduragabea,
\nez dut barkatzen lurra ez hutsunea.<\/p>\n
Eskuz haize-otsa altxatzen dut
\nharriz, tximistez eta aizto zorrotzez,
\nhondamendiak gosez eta irrikan.<\/p>\n
Hortzekin lurra zulatu nahi dut,
\nlurra zatika apurtu nahi dut
\nmokoka, lehor eta beroz.<\/p>\n
Lurra arakatu nahi dut zure bila
\neta zure buruko hezur noblea musu egin
\neta aho-zabalik kendu eta itzuli zaitut.<\/p>\n
Nire sagasti eta figu-zuhaitzera itzuliko zara,
\nloreen altuera handiko andamioetatik
\nzure erlezainaren arima hegan egingo du
\nangeluen koipe eta eskulangintzarekin.<\/p>\n
Maitaleen, baserritarren, saretaren ondoan
\nkurrukan ari den lekura itzuliko zara.
\nNire bekainetako itzala argituko duzu
\neta zure odola alde bietara isuriko da,
\nzure emaztegaia eta erleak horregatik
\nlehian ari diren bitartean.<\/p>\n
Zure bihotza, orain belusezko zimurra,
\nalmendra-lore burdatzutsuzko zelai batera deika ari da,
\nnire maitale ahots gosezkoa.<\/p>\n
Kremazko almendra-zuhaitzaren
\narrosen arima hegaladunoi deika dizuet,
\nelkarrekin eztabaidatu beharreko
\nasko baitugu, arima-lagun, kide.<\/p>\n
1936ko otsailean, Josefina-ren aitari berriro idatzi zion, alabarekin harremana berreskuratzeko eskatuz.<\/p>\n
V. Zikloa: Poeta Gerra Zibilean (1936\u20131939)<\/strong><\/p>\n
1936ko uztailaren 18an Gerra Zibila piztu zenean, Miguel Hern\u00e1ndez Errepublikarren indarretan sartu zen. Hern\u00e1ndezek 5. Erregimentuan zerbitzatu zuen eta Teruelgo Gudako frontean, Andaluzian eta Extremaduran beste unitate batzuetara bidali zuten. Garai hartako bere poesiak tonu sozialagoa hartu zuen eta argi adierazi zuen pobreen eta baztertuen aldeko konpromiso politikoa.<\/p>\n
Gerra erdian, 1937ko martxoaren 9an Josefina Manresarekin ezkontzeko Orihuelarako ihes egin zuen. Egun batzuetara, Ja\u00e9ngo frontean berriro agertu behar izan zuen.<\/p>\n
1937ko udan, Madrilen eta Valentzian ospatutako Idazle Antifaxisten II. Nazioarteko Kongresuan parte hartu zuen, eta geroago, abuztuan, Errepublika gobernuaren izenean Sobietar Batasunera bidaiatu zuen; urrian itzuli zen “Pastor de la muerte” antzezlana idazteko.<\/p>\n
1937ko irailean, “Viento del Pueblo” (“Herriaren Haizea<\/strong>“) izeneko liburu berri bat argitaratu zuen, Vicente Aleixandrerentzat eskainia. Lan bizi bat da, erretorikako artifizioetatik hustuta eta indar paregabez betea. Bere olerkietatik, honako hauek nabarmentzen dira hemen:<\/p>\n
HERRIAREN HAIZEAK ERAMATEN NAU<\/strong><\/p>\n
Herriaren haizeek eramaten naute,
\nherriaren haizeek arrastaka eramaten naute,
\nnire bihotza zabaldu eta
\nnire eztarria jotzen dute.
\nBueiak burua makurtzen dute,
\nlagin eta lagungabe,
\nzigorraren aurrean:
\nlehoiek beren burua altxatzen dute
\neta aldi berean zigortzen dute
\nhaien tximista-atzazkalez.
\nEz naiz behi-herri batekoa,
\nlehoien bizileku,
\narranoen arroil eta
\nadarraldean harro dauden
\nbehorrien mendikateak
\neskubatzat hartzen dituen
\nherri batekoa naiz.
\nBehiek ez zuten inoiz loratu
\nEspainiako marraketan.
\nNork esan zuen arraz honen lepora
\nyoke bat jartzea?Nork jarri izan dio inoiz
\neoka edo kateik ekaitzari,
\nezta nork atxiki tximista
\nkaiola batean preso?
\nAsturiarrak ausartak,
\nEuskoak harri armaturikoak,
\nValentziarrak alaiak
\neta Gaztelarrak espiritu handikoak,
\nlurretik zizelkatuta
\neta hegal bezain dotoreak;Andaluziarrak tximistaz,
\ngitarren erdian jaioak
\neta malkoen uholde-lantzeetan
\nforjatuta;
\nExtremadurarrak zekalez,
\nGaliziarrak euriz eta lasaitasunez,
\nKataluniarrak irmotasunez,
\nAragoiarrak jatorriz noble,
\nMurtziarrak dinamita
\nindarrez zabalduta,
\nLeonesak, Nafarrak, maisuakgose, izerdi eta aiztoaren maisuak,
\nmeatzaritzako erregeak,
\nsoroetako jaunak,
\ngizonak, sustrai artean,
\nsustrai ausarten antzera,
\nbizitzatik heriotzara doazenak,
\nzerbaitetik ezerera doazenak:
\nzure gainean jarri nahi dituzten uztak,
\nbelar txarren jendea,
\nbota behar dituzuen uztakhaien bizkarrean hautsiak.
\nBehien ilunabarra
\nargi da hasten.
\nBehiek hiltzen dira
\napaltasunez eta ganbararen usainaz jantzita;
\narranoak, lehoiak
\neta arrokeriaren zezenak,
\neta haien atzean, zerua
\nez da lainotuta, ezta amaitzen ere.Behien agonia
\naurpegi txikia du,
\ngizonaren agoniak, aldiz,
\nsorkuntza osoa handitzen du.Hiltzen banaiz, utz nazazu hil
\nburua altxatuta.
\nHilda eta hogei aldiz hilda,
\nahoaz belarretan,
\nhortzak estututa izango ditut
\neta bizarra irmo.
\nAbestuz, heriotza espero dut,
\nbadira-eta belatz-txoriak abesten dutenak
\nmetrailadoreen gainetik
\neta borroken erdian.<\/p>\n
BEHI GAZTE LUR-IRENGOILARIA<\/strong><\/p>\n
Jokearen haragia da,
\neder baino gehiago umiliatuta jaio da,
\nlepoa ehizatu du
\nlepoarentzat pentsatutako jokearen zama.
\nTresna baten gisakoa da,
\nkolpeak jasotzeko zoria duena,
\nlur desatsegin batetik
\neta arado ase ezin batetik.
\nBehien ongarririk garbi eta bizian
\nerdian, arima bat biziarazten du
\noliba-kolorekoa,
\njadanik zaharra eta gogortua.<\/p>\n
Bizitzen hasten da, eta
\namaieratik amaierara hiltzen hasten da,
\nama-lurraren azala
\nyokearekin zurituz.
\nSentitzen hasten da, eta sentitzen du
\nbizitza gerra bat dela,
\neta nekaturik lan egiten du
\nlurraren hezurren kontra.
\nEz daki bere urteak zenbatu,
\nbaina jada badaki izerdia
\nnekazariarentzat
\ngatz-koroa solemnea dela.<\/p>\n
Lan egiten du, eta lanean ari den bitartean\u2014
\ngizon-gizon serio\u2014
\neuriaz igurtzi eta apaindu egiten da
\nhilerriaren haragiz.
\nKolpe sendoen indarrez,
\neta eguzkiaren indarrez, distiratsu,
\nheriotzezko asmoz,
\nnekez eskuratutako ogia zatikatzen du.<\/p>\n
Egun berri bakoitza
\nsustrai gehiago, haur gutxiago da,
\noinen azpian entzuten duena
\nhilobiaren ahotsa.
\nEta sustrai baten gisara murgiltzen da
\nmoteltasunez lurpean
\nlurrak bere bekaina
\nbake eta ogiz bete dezan.
\nHaurrik gose honek min ematen dit
\nadar boteretsu baten gisara,
\neta bere hauts-koloreko bizitza
\nnire arima haritz baten gisara gogortzen du.<\/p>\n
Ikusten dut lastoa aratzen,
\nogia zuri-zuri bat irensten,
\neta begiak erabiliz adierazten
\nzergatik den uztarirako haragi.
\nBere aradoak bularra zulatuta uzten dit,
\neta bere bizitzak eztarria estutzen dit,
\neta sufritzen dut ikusiz nola lur emankor hutsa
\nbere oinen azpian hain zabala den.<\/p>\n
Nork salbatuko du mutiko txiki hau,
\nzereal-ale bat baino txikiagoa?
\nNondik etorriko da mailua,
\nkate honen exekutorea?
\nJaiotako bihotzetatik
\neguneko langileen,
\ngizon bihurtu aurretik,
\nhaur langile izan ziren eta diren.<\/p>\n
OLIBO-ZORTZILARIEN<\/strong><\/p>\n
Ja\u00e9ngo andaluziarrak,
\noliba-zaintzaile harroak,
\nesan iezadazue arimaren sakontasunetik: nor,
\nnor altxatu zituen oliba-zuhaitzak?
\nEz hutsalkeriaren eskutik altxatu ziren,
\nez diruaren eskutik, ez jaunaren eskutik,
\nbaizik eta lur isilaren eskutik,
\nlanaren eta izerdiaren eskutik.Ure garbiarekin bat eginda
\neta planetekin bat eginda,
\nhirurok sortu zuten edertasuna
\nadarrik bihurrituen.
\n‘Altxa zaitez, oliba gris,’
\nesan zuten haizearen oinarrian.
\nEta oliba-zuhaitzak eskua altxatu zuen
\noinarri sendo bezain boteretsu.Andaluziako Ja\u00e9ngo jendea,
\noliba-landatzaile harroak,
\nesan iezadazue arimaren sakontasunetik: nor
\nelikatu zituen oliba-zuhaitzak?Zuen odola, zuen bizia,
\nez ustiatzailearena
\nizerdiaren zauri eskuzabaletik
\naberastu zena.
\nEz lur-jabearena
\nzuen pobrezian lurperatu zintuenarena,
\nzuen bekaina zapaldu zuena,
\nzuen buruak makurtu zituena.
\nZuen lanak eguzkiaren gailurrean
\nsantifikatu zituen zuhaitzak
\nogia osatzeko hasiera izan ziren
\neta besteak bakarrik jan zuena.Zenbat mende oliba,
\noinen eta eskuen menpekotasunean,
\neguzkia sortzetik ilunabarrera eta ilargia igo eta jaitsi arte,
\nzuen hezurrak astintzen ditu!Andaluziako Ja\u00e9ngo jendea,
\noliba-zaintzaile harroak,
\nnire arimak galdetzen du: norena,
\nnorena da oliba-soro hau?
\nJa\u00e9n, altxa zaitez harro
\nzure ilargi-argizko harri gainean,
\nez zaitez esklabo bihurtu
\nzure oliba-soro guztiekin.Olioaren eta haren usainen argitasunaren erdian,
\nzure askatasuna agerian geratzen da,
\nzure muinen askatasuna.<\/p>\n
SOLDADU-SENARRAREN KANTUA<\/strong><\/p>\n
Zure sabela maitasun eta haziz bete dut,
\nerantzuten diodan odolaren oihartzuna luzatu dut
\neta ilaren ondoan zain nago, aradoa zain dagoen bezala:
\nOinarrizko sakontasunera iritsi naiz.
\nDorre altuen iletsu iluna, argi distiratsu eta begi goratuena,
\nnire haragiaren emaztea, nire bizitzako edari handia,
\nzure bular basatiak niregana jauzi egiten dute
\nuteroan dagoen orein-ume baten antzera.<\/p>\n
Jada iruditzen zait kristal delikatu bat zarela,
\nbeldur naiz apur bat oker eginda apurtuko zarela,
\neta zure zainak nire soldadu-azalez indartzeko
\nzeraixka-zuhaitza izango nintzateke.
\nNire haragiaren ispilu, nire hegalen mantenua,
\nzuri bizitza ematen dizut haiek ematen didaten heriotzan eta nik onartzen ez dudan horretan.Emakume, emakume, maite zaitut bala artean inguratuta,
\nplomoa irrikitan.
\nItxaroten duten hilkutxa basatien gainean,
\nerabat hil direnen gainean, sendabiderik gabe eta hilobirik gabe,
\nmaite zaitut, eta bihotz osoz musu egingo nizuke
\nhauts artean ere, nire emazte.<\/p>\n
Zelaietako borroken ondoan, nire bekainak
\nzuri pentsatzen dionean\u2014irudi hori ez hozten ez lasaitzen\u2014
\naho erraldoi baten moduan hurbiltzen zait
\naho gosez beteriko hortzekin.
\nIdatzi iezadazu borroka erdian; sentitu nazazu trintxeran:
\nhemen, nire fusilarekin, zure izena deitzen eta eusten diot,
\neta zain duen zure sabel hutsa defendatzen dut,
\neta zure haurra defendatzen dut.<\/p>\n
Gure semea jaioko da esku-zartatuta,
\ngaraipen eta gitarra-zaraten oihartzun artean bilduta,
\neta nire soldadu-bizitza zure atean utziko dut,
\nhortzik eta azkazalik gabe.
\nBizirik irauteko hil egin behar da.
\nEgun batean zure ile urrunaren itzalera joango naiz.
\nEta zure eskuz jositako isilune eta zarata-zapi gainean lo egingo dut.<\/p>\n
Zure oin gogorrak zuzenean erditzera doaz,
\neta zure aho gogorra, bere ezpain menperagaitzekin,
\neta nire leherketa eta haustura bakardadea baino lehen,
\nmuxu gogorren bidea zapaltzen duzu.
\nGure semearentzat izango baita nik forjatzen ari naizen bakea.Eta azkenean, konpondu ezin diren hezurren ozeano batean,
\nzure bihotza eta nirea hondoratuko dira, atzean utziz
\nmuxuek nekaturiko emakume bat eta gizon bat.<\/p>\n
1937ko abenduan, Miguel Teruelgo frontean zegoela, haien lehen semea, Manuel Ram\u00f3n, jaio zen; hamar hilabeterekin hil zen, eta berari dago eskainita ‘Argiaren eta Itzalaren Semea’ poema ‘. Gerra amaitzear zela, 1939ko urtarrilean, haien bigarren semea, Manuel Miguel, jaio zen.<\/p>\n
<\/span>VI. Zikloa: Jazarpen, espetxeratze eta heriotza (1939\u20131942)<\/span><\/h4>\n
1939ko apirilean, Francisco Franco jeneralak gerra amaitutzat eman zuen, eta El hombre acecha*\u20141937 eta 1939 bitartean idatzitako poemak biltzen zituena\u2014Valentzian inprimatu berria zen.<\/p>\n
Liburu hau Pablo Nerudari eskaini zioten. Oraindik lotu gabe zegoela, filologo Joaqu\u00edn de Entrambasaguasen lehendakaritzapean zegoen Francoista garbiketa batzorde batek edizioaren suntsipen osoa agindu zuen. Hala ere, gorde ziren bi aleei esker, liburua 1981ean berriro argitaratu ahal izan zen.<\/p>\n
AMA ESPAINIA<\/strong><\/p>\n
Zure gorputza estututa, zuhaitz-enborrak bere lurretan itsasten den bezala,
\nnire erro guztiekin eta nire ausardia osoarekin,
\nnork bereiziko nau, nork kenduko nau zuregandik,
\nama?<\/p>\n
Zure sabela estututa, nork kenduko dit,
\nbere sakontasun titanikoek nire haragia sortzen badute?
\nZure sabela estututa, nire etxebizitza betiko dena,
\ninork ez!<\/p>\n
Ama: denboraren amildegia, denboraren lurra:
\nden odolak bat egiten duten eta isurtzen diren umetokia:
\nnon eroritako hutsune guztiak berriro altxatzen diren,
\nama.<\/p>\n
‘Ama’ esatea ‘ni erditu ninduen lurra’ esatea da;
\nhildakoei ‘anaiak, altxa zaitezte’ esatea da;
\nahoan sentitu eta lur azpian entzutea
\nodola.<\/p>\n
Beste ama bat zubi bat da, zure ibaien gaineko, eta ez beste ezer.
\nBeste bularra zure itsasoetako burbuila bat da.
\nAma osoa zara, bere amaierarik eza osoarekin,
\nama.<\/p>\n
Lurra: lur gurkularan gainean, ariman eta den-denean.
\nJaten ari naizen lurra, azkenik osorik irentsiko nauena.
\nLehen baino indar handiagoz, berriro erdiko nazazu,
\nama.<\/p>\n
Zure gorputzean aztarna ahula naizen unean,
\nlehen baino indar handiagoz berriro erdiko nazazu.
\nSemea seme denean, oihukaz bizi eta hil egiten da,
\n‘Ama!’<\/p>\n
Anaiok: defendatu dezagun bere setiatutako sabela,
\nnon zikoinek alde guztietatik biltzen diren, oraindik
\nairea<\/p>\n
geratzen baita hego gaiztoek hegan egiteko.
\nBaztertu, zure bihotzaren ertzetara,
\nmugatutako sentimenduak, afekzio partzialak.<\/p>\n
Hauek haren ondoan dauden istorio txikiak dira, beti handiak.
\nArgazki bat eta lurrin zati bat,
\ngutun bat eta mendi bat batzuetan berdinak dira.
\nGaur zu zara gainontzeko guztien gainetik hazten den belarra,
\nama.<\/p>\n
Argiarekin bat egiten gaituen lurralde honetako familia,
\nhiletako ilunena altxatzeko ahalegintzen dira,
\ngurekin bat egin eta lehen amuma salbatzeko.
\nEspainia, bi zatitan zatitu zen harri stoikoa
\nminaren eta harri sakonaren zatitan, emateko:ez nazazu bereizi zure sakontasun goragokoetatik,
\nama.<\/p>\n
Zuregatik hiltzeaz gain, gauza bat eskatzen dizut:
\ndudan emaztea eta semea, hil direnean,
\njoan daitezela zure sabeleko txoko horretara, non bizi naizen,
\nama.<\/p>\n
Gerra amaitu zenean, Miguelentzat proba neketsu bat hasi zen.<\/p>\n
Bere lagun Coss\u00edo-k Tudancan poeta hartzeko eskaintza egin zion, baina Orihuelara itzultzea erabaki zuen. Orihuelan arrisku handian zegoenez, Cordobatik Sevillara joatea erabaki zuen, eta handik Huelvaren bidez Portugalen mugara pasatzeko asmoz. Salazarren poliziak Guardia Zibilari entregatu zion. Sevillako espetxetik Madrilgo Torrijos kaleko espetxera (gaur egun Conde de Pe\u00f1alver kalea) eraman zuten, eta handik, Pablo Nerudaren kardinal baten aurrean egindako ahaleginei esker, 1939ko irailan, ustekabean askatu zuten, epaiketarik gabe.<\/p>\n
Orihuelarako itzuleran, Joefinari eman zion ordu arte idatzitakoak jasotzen zituen koaderno bat, “Cancionero y Romancero de Ausencias” liburuaren hazia. Miguel salatu eta atxilotu zuten, eta bere lehen espetxealdia Orihuela seminarioan igaro zuen, orduan espetxe bihurtua zena.<\/p>\n
Handik Madrilgo Plaza del Conde de Toreno plazako espetxera eraman zuten, eta han epaiketa egin eta heriotza-zigorra ezarri zioten 1940ko martxoan. Han Buero Vallejorekin partekatu zuen ziega, eta hark poeta irudikatzen zuen ikatz-erretratu ospetsuenetako bat egin zuen. Coss\u00edo eta beste lagun intelektualek, tartean Luis Almarcha Hern\u00e1ndez\u2014gaztetan laguna eta Orihuela Elizbarrutiko Ogasun Zuzendari Nagusia (1944an Leoneko gotzain izendatu zuten)\u2014 bere alde bitartekari aritu zen, eta heriotza-zigorra hogeita hamar urteko espetxe-zigorra bihurtu zioten.<\/p>\n
1940ko irailan Palentziako espetxera eraman zuten eta, azaroan, Oca\u00f1ako espetxera (Toledo). 1941eko ekainean, Alicanten dagoen Helduen Erreformatorioara lekualdatu zuten, eta han azkenean Josefina eta bere semea berriro ikusi ahal izan zituen.<\/p>\n
Presondegi batetik bestera, poeta idazten jarraitu zuen. Bere “Cancionero y Romancero de Ausencias” (“Hutsunen abesti-liburua eta balada-bilduma”)<\/strong> liburuan 1938 eta 1941 bitartean idatzitako poemak daude, eta “Poemas \u00daltimos” (“Azken olerkiak”)<\/strong>-ek garaiko “arte mayor” neurrian\u2014hau da, bertso klasikoan\u2014idatzitako poemak biltzen ditu.<\/p>\n
Poema horien artean, “Tipula lo-kanta” nabarmentzen da; bere bigarren semearentzat idatzi zuen, mutikoa zortzi hilabetekoa zela, emazteak bidalitako gutun bat jaso ondoren, bertan euren zailtasunak deskribatu eta ogi eta tipula besterik ez zutela jaten esaten zuena. Concha Zardoyk “espainiar poesiaren lo-kanta tragikoena<\/strong>” bezala deskribatu zuen.<\/p>\n
TIPULA LO-KANTA<\/strong><\/p>\n
Tipula izotza da,
\nitxia eta mehea.
\nZure egunen izotza
\neta nire gauekoa.
\nGosea eta tipula,
\nizotz beltza eta izotza,
\nhandia eta biribila.
\nGosearen oihaletan
\nnire haurra etzanda zegoen.
\nTipularen odolarekin
\nelikatu zuten.
\nBaina zure odola,
\nazukrez izotztuta,
\ntipula eta gosea.<\/p>\n
Ile iluneko emakume bat,
\nilargia bezain erabakita,
\nhari hari isurtzen da
\nhaur-ototaren gainean.
\nBarre egin, haurra,
\nilargia ekartzen dizut-eta
\nbehar denean.
\nNire etxeko txingurria,
\nbarre egin bihotzez.
\nZure begietako barreak
\nda munduko argia.
\nBarre egin hainbeste
\nnon nire arima, zure ahotsa entzutean,
\nhutsaren bidez taupaka egin dezan.<\/p>\n
Zure barreak askatzen nau,
\nhegalak ematen dizkit.
\nNire bakardadea kentzen du,
\nnire espetxetik askatzen nau.
\nHegaka dabilen ahoa,
\nzure ezpainetan
\ntximista baten antzera distiratzen duen bihotza.
\nZure barrea da
\ngaraileena den ezpata,
\nlore eta txolarreen konkistatzailea,
\neguzkiaren lehiakidea.
\nNire hezurren
\neta nire maitasunaren etorkizuna.<\/p>\n
Haragia dantzan,
\nbetazala bat-batean,
\nbizitza inoiz baino biziago
\nkolorez betea.
\nZenbat eta zenbat
\ngorostia
\nhegan, dantzan,
\nzure gorputzetik!
\nNi haurtzarotik esnatu nintzen:
\nzu ez zaitez inoiz esnatu.
\nNire ahoa triste dago:
\nbarre egin betiko.
\nBeti haurtxoaren ohean,
\nbarrea defendatzen
\nluma-luma eginez.<\/p>\n
Hegaldako izaki hain zabala,
\nhain zabala,
\nezen zure haragia zeru
\nberriki jaioa baita.
\nNahi banu
\nhegan egin zure bidaia
\njatorrira!<\/p>\n
Zortzigarren hilabetean barre egiten duzu
\nbost laranja-loreekin.
\nBost txiki
\nbasati-tasunekin.
\nBost hortzekin
\nbost jasmin-loreen antzera
\nhaien gaztaroan.
\nMusuen muga
\nbiharko izango da,
\nzure hortzetan
\narma bat sentitzen duzunean.
\nSua bat sentitzen duzu
\nzure hortzetatik behera korrika
\nerdigunea bilatuz.<\/p>\n
Hegaldatu, haurra, bularraren ilargi bikoitzean:
\nbera, tipula baten tristuraz,
\nzu, asebeteta.
\nEz hautsi.
\nEz jakin zer gertatzen den, ezta
\nzer gertatuko den ere.<\/p>\n
Bere emaztearentzat idatzitako hurrengo poema hau ere bereziki hunkigarria da:<\/p>\n
ZURE SABELALDEA IZAN EZIK<\/strong><\/p>\n
Zure sabelaldea izan ezik,
\ndena nahasia da.<\/p>\n
Zure sabelaldea izan ezik,
\ndena etorkizun iheskor bat da,
\nemagabe,
\niragan ilun bat.<\/p>\n
Zure sabelaldea izan ezik,
\ndena ezkutuan dago.<\/p>\n
Zure sabelaldea izan ezik,
\ndena ziurgabetua da,
\ndena azkena da,
\nmundurik gabeko hautsa.<\/p>\n
Zure sabelaldea izan ezik,
\ndena iluna da.<\/p>\n
Zure sabelaldea izan ezik,
\nargi eta sakona.<\/p>\n
1941eko abenduan, bere gaixotasunaren lehen sintomak agerian geratu ziren; bronkitik tifusera eta ondoren pleuritisera aurrera egin zuen.<\/p>\n
1942ko martxoaren 4an, espetxeko infirmerian kanoniko ezkontza batean sartu zen, Franco-ren erregimenak Errepublikako zibil-ezkontzen balioa baliogabetu zuelako, eta hori zen Luis Almarcha bikariak berari laguntzeko ezarritako baldintza. Hala ere, laguntza [Alicanteko ospitalera eramateko agindua] martxoaren 17an iritsi zen, eta ordurako inork ez zuen prest egon gorputz pusaz beterik mugitzeko. Miguel Hern\u00e1ndez hil zen Alicanteko espetxeko infirmerian 1942ko martxoaren 28an, goizeko 5:32etan, 31 urte besterik ez zituela.<\/p>\n
Martxoaren 30ean, Miguel Hern\u00e1ndez Alacanteko Nuestra Se\u00f1ora del Remedio hilerrian, 1.009 zenbakidun nisan lurperatu zuten. Bere gorpuzkiak orain hilerri berean dagoen hilobi batean atseden hartzen dute, bere emazte Josefina Manresaren eta seme baten ondoan.
\nHobi hau, erraz identifikagarria dena, maiz bisitatzen da.<\/p>\n
1946ko irailaren 3ko gutun batean, Vicente Aleixandrek honako hitz hauek idatzi zizkion Kanarietako poeta Juan Maderosi Miguel Hern\u00e1ndezi buruz: “Ez dakit Miguel anaia bezalakoa izan zen niretzat, anaia txikiagoa, entusiasta, nirekin oso hurbil zegoena, eta etengabe alboan bizi izan nuena. Bihotz erraldoia zuen, itsu-itsuan eskuzabala, bere poesia-gorputz osoan taupaka eta begietan distiraka, bere poesian bezala. Bizitzaren sua bere ariman erretzen zen eta dena ulertzen zuen. Pasioaren gai, pasiozkoa, arima agerian jartzeko gai, odolaren taupada hori, poeta benetakoak lortzen duena, eta gizakiaren guztia ulertarazten duena, ahaleginik gabeko eskuzabaltasun hori lortuz, ezerk beldurtzen ez duena, gizakiaren guztia ukitzen dion eta ezerk beldurtu ezin dion pertsona delako. Horregatik, ez zuen haurtzaroaren makalekeriarik ez intransigentziarik. Begi argi batez gizateriari begiratzen zion espiritu libre bat zen. Zorigaitz tragiko baten poeta izan zen, artista handia izateko zuen potentziala bete aurretik hil zena \u2013 gure hizkuntzaren ohore-iturri izango litzatekeen bat, eta, egiaz, jada dena.”<\/p>\n
<\/span>2.2. HAREN LEGATUA HERIOTZAREN ONDOREN ETA GAUR EGUN<\/span><\/h3>\n
Franco diktaduraren garaian, egindako saiakerak gorabehera, ezinezkoa izan zen Miguel Hern\u00e1ndezen figura eta lana erreabilitatzea.<\/p>\n
Demokrazia iritsi zenean (1975), aitortza pixkanaka agertzen hasi zen. 1976an, Espainiako lehen bigarren hezkuntzako ikastetxea Miguel Hern\u00e1ndez izena eramaten hasi zen Alicanten; izendatzeko eskaera bat 1974an aurkeztu eta baztertu zuten.<\/p>\n
1981ean, Orihuela Udalak Miguel Hern\u00e1ndezen etxea erosi zuen eta 1985ean haren zaharberritze lanak hasi zituen. 1994ko uztailan, Miguel Hern\u00e1ndez Kultur Fundazioa sortu zen, eta 1996an, Miguel Hern\u00e1ndez Unibertsitatea Elxekoa.<\/p>\n
2010eko martxora arte ez zen “Miguel Hern\u00e1ndez familiari aurkezteko ekitaldia Miguel Hern\u00e1ndezi zuzeneko loturarik ez zuten senideei Historikoko Oroimenari buruzko abenduaren 26ko 52\/2007 Legeak jasotzen zuen ‘Barkamena eta Aitorpen Pertsonala’ ekitaldia ez zen Alicanten egin.<\/p>\n
Poetaren alaba-emaztea, Luc\u00eda Izquierdo, izan zen poeta osoaren egile-eskubideak eskuratu zituena eta haren ondarea Elxera, bere bizilekura, eraman zuena. Hala ere, tokiko gobernuan egindako aldaketa batek eta Alderdi Popularraren agintea hartzeak 2012an desadostasunak eragin zituen, eta Quesada izan zen, Ja\u00e9nen \u2013 Josefina Manresaren jaioterria, Miguel Hern\u00e1ndezen emaztea, izan da azken finean poeta honen ondarearen egoitza. Damugarria da politikak oztopatu izana poeta honen oroimena merezi zuen moduan omendua izatea, eta familia ez egotea poeta honen izena daraman Fundazioaren parte.<\/p>\n
Bere bizitza eta lana sustatzeko orduan, TVE-rentzat Licardo Larranzek zuzendu zuen bi ataleko miniseriea nabarmentzen da, 2002ko otsailaren 28an estreinatu zena, Liberto Rabal eta Silvia Abascal protagonista zituena. Era berean, aipatzekoa da kantari-kantautore Joan Manuel Sarrat-en lana; 1987an poeta horren abestien lehen diskoa kaleratu zuen eta, 2010ean, bigarren bat atera zuen, eta haren bira Elxekoan hasi zen 23 apirilaren.<\/p>\n
<\/span>3. AMAIERA<\/span><\/h2>\n
2010ean, poeta jaio zenetik 100 urte bete zirela ospatzeko, ekimen ugari egin ziren; eta Miguel berriro irakurri eta berrasmatu zuten.<\/p>\n
Mariano Abadek eta Jos\u00e9 Antonio Torregrosak, 2010ean mendeurrenaren omenez argitaratutako ’40 Poema Ilustraturen Antologia’n, deia luzatzen digute \u2013 eta ni ere bat nator \u2013 Miguel Hern\u00e1ndez-en figura eta lana sailkatu dituzten estereotipoak behin betiko lurperatzeko; eta ohar honekin amaitu nahi nuke aurkezpen hau.<\/p>\n
Poeta ‘izaki naturala’ gisa duen estereotipoa, bere espontaneotasun, primitibismo eta egiazkotasunarekin, ‘basati noble’ edo ‘trebatu gabeko genio’ irudi klixeak oihartzuten ditu\u2014estereotipo horiek Miguelek berak bizitza osoan bere ‘merkaturatze-estrategia’ gisa landu zituenak\u2014 ez dio egiazkotasunari justizia egiten.<\/p>\n
Miguelek amaieraraino mantendu zuen etengabeko eta iraunkorreko konpromisoa bere garaiko aurreko eta nagusi ziren literatur konbentzio guztiak ulertu, barneratu eta menperatzeko; ondorioz, bere ibilbide estetikoak izaera kultural bat du. Abadek eta Torregrosak zuzen diotenez, ‘bere biografian nabarmendu beharreko konstante bat badago, bizitza eta literatura batzea helburu zuen bere konpromiso iraunkorra da’.<\/p>\n
Nire azken itxaropena da estereotipo hauek baztertuko direla eta Miguel Hern\u00e1ndez baloratuko dela bere sormen-autogobernurako borroka goraipagarriaren osotasunean.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
2010ean Londresko CSMn Miguel Hern\u00e1ndez poeta handiaren bizitza eta lanari buruz emandako hitzaldia<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":26298,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[136,133],"tags":[],"class_list":["post-26715","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-monomenaldiak","category-monsormena"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mongonzalez.es\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/26715","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mongonzalez.es\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mongonzalez.es\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mongonzalez.es\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mongonzalez.es\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=26715"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/mongonzalez.es\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/26715\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":26731,"href":"https:\/\/mongonzalez.es\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/26715\/revisions\/26731"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mongonzalez.es\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/media\/26298"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mongonzalez.es\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=26715"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mongonzalez.es\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=26715"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mongonzalez.es\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=26715"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}